- 2:37 ق.ظ
- 0
2 مرداد 1405
دیه سر یکی از مهمترین انواع دیه در قانون مجازات اسلامی است که برای جبران آسیبهای واردشده به ناحیه سر و صورت در نظر گرفته شده است. از یک خراش یا بریدگی سطحی تا شکستگی جمجمه، آسیب به پرده مغز یا جراحات ناشی از تصادفات رانندگی، حوادث کار، درگیریهای فیزیکی و سایر سوانح، هر یک بستهبه نوع، عمق و شدت جراحت، دیه مشخصی دارند. قانونگذار در ماده ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی، جراحات سر و صورت را به انواع مختلفی مانند حارصه، دامیه، متلاحمه، سمحاق، موضحه، هاشمه، منقله، مأمومه و دامغه تقسیم کرده و برای هر کدام میزان دیه جداگانهای تعیین کرده است. با افزایش نرخ دیه کامل انسان در سال ۱۴۰۵، مبلغ دیه جراحات سر نیز نسبتبه سال گذشته تغییر کرده است و آگاهی از این ارقام برای افرادی که درگیر پروندههای تصادف، مطالبه خسارت از بیمه شخص ثالث، حوادث ناشی از کار یا دعاوی کیفری هستند، اهمیت بالایی دارد. در این مقاله انواع آسیبهای مشمول دیه، نحوه محاسبه هریک و مبلغ قابل پرداخت در شرایط مختلف را بهطور کامل بررسی خواهیم کرد.
مبنای تعیین دیه سر در ماده ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی
مبنای قانونی تعیین دیه جراحات واردشده به سر و صورت، ماده ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی است. قانونگذار در این ماده، جراحات سر و صورت را براساس موارد زیر دستهبندی کرده و برای هر نوع جراحت، درصد مشخصی از دیه کامل انسان را بهعنوان دیه تعیین کرده است است:
- عمق
- شدت
- میزان نفوذ آسیب
بنابراین صرف بزرگ بودن یا کوچک بودن زخم، ملاک تعیین دیه نیست؛ بلکه نوع آسیب و میزان نفوذ آن در بافتهای سر و صورت، مبنای اصلی محاسبه دیه خواهد بود. به همین دلیل در پروندههای مربوط به تصادفات رانندگی، حوادث ناشی از کار، درگیریهای فیزیکی و سایر سوانح، تشخیص نوع جراحت با نظر پزشکی قانونی انجام میشود و دادگاه نیز براساس گزارش پزشکی قانونی و ضوابط ماده ۷۰۹، میزان دیه قابل پرداخت را تعیین میکند. 
۹ دسته جراحات سر و صورت در ماده ۷۰۹
براساس ماده ۷۰۹، جراحات سر و صورت به ۹ دسته تقسیم میشوند:
| نوع جراحت | میزان دیه | مبلغ دیه در سال ۱۴۰۵ |
| حارصه (خراش بدون خونریزی) | ۱٪ دیه کامل | ۲۱ میلیون تومان |
| دامیه (جراحت همراه با خونریزی) | ۲٪ دیه کامل | ۴۲ میلیون تومان |
| متلاحمه (بریدگی عمیق گوشت) | ۳٪ دیه کامل | ۶۳ میلیون تومان |
| سمحاق (رسیدن جراحت به پوست روی استخوان) | ۴٪ دیه کامل | ۸۴ میلیون تومان |
| موضحه (آشکار شدن استخوان) | ۵٪ دیه کامل | ۱۰۵ میلیون تومان |
| هاشمه (شکستگی استخوان) | ۱۰٪ دیه کامل | ۲۱۰ میلیون تومان |
| منقله (شکستگی نیازمند جابهجایی استخوان) | ۱۵٪ دیه کامل | ۳۱۵ میلیون تومان |
| مأمومه (رسیدن جراحت به کیسه مغز) | یکسوم دیه کامل | ۷۰۰ میلیون تومان |
| دامغه (پارگی کیسه مغز) | دیه مأمومه + ارش پارگی کیسه مغز | ۷۰۰ میلیون تومان + ارش |
- نکته: ارش با نظر پزشکی قانونی و حکم دادگاه تعیین میشود.
هریک از این جراحات ویژگیهای پزشکی و حقوقی متفاوتی دارند و به همین دلیل میزان دیه آنها نیز با یکدیگر متفاوت است.
۱- دیه حارصه؛ خراش بدون خونریزی
حارصه خفیفترین نوع جراحت سر و صورت است. در این نوع آسیب، پوست دچار خراش میشود اما خونریزی ایجاد نمیشود و جراحت به لایههای عمیقتر نفوذ نمیکند. براساس ماده ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی، دیه حارصه معادل یک درصد دیه کامل انسان است. این نوع آسیب معمولا در تصادفات جزئی، برخورد با اجسام یا درگیریهای سطحی مشاهده میشود.
۲- دیه دامیه؛ جراحت همراه با خونریزی
دامیه به جراحتی گفته میشود که علاوهبر ایجاد بریدگی در پوست، با خونریزی نیز همراه باشد؛ اما آسیب هنوز به گوشت عمیق نرسیده است. مطابق قانون، دیه دامیه برابر با دو درصد دیه کامل است. تشخیص دامیه از حارصه، براساس وجود خونریزی انجام میشود.
۳- دیه متلاحمه؛ بریدگی عمیق گوشت
در جراحت متلاحمه، زخم از پوست عبور کرده و وارد بافت گوشت میشود، اما هنوز به لایه روی استخوان نرسیده است. این نوع آسیب نسبتبه دامیه شدیدتر بوده و نیاز به درمان بیشتری دارد. دیه متلاحمه سه درصد دیه کامل انسان تعیین شده است.
۴- دیه سمحاق؛ رسیدن جراحت به پوست روی استخوان
سمحاق جراحتی است که تا لایه نازک پوشاننده استخوان نفوذ میکند، اما خود استخوان نمایان نمیشود. از آنجا که این آسیب عمیقتر از متلاحمه است، قانونگذار چهار درصد دیه کامل را برای آن در نظر گرفته است.
۵- دیه موضحه؛ دیه ضربه به سر بدون شکستگی
اگر شدت جراحت به حدی باشد که استخوان نمایان شود، بدون اینکه شکستگی ایجاد شده باشد، جراحت از نوع موضحه محسوب میشود. این آسیب معمولا در اثر ضربات شدید یا تصادفات رخ میدهد و دیه آن معادل پنج درصد دیه کامل است.
۶- دیه هاشمه؛ دیه شکستگی استخوان جمجمه
هاشمه به جراحتی گفته میشود که موجب شکستگی استخوان سر یا صورت شود؛ اگر شکستگی بدون جابهجایی باشد. در قانون مجازات اسلامی، دیه شکستگی جمجمه اگر بدون نیاز به جابهجایی استخوان باشد، در دسته جراحت هاشمه قرار میگیرد. به دلیل شدت بیشتر این آسیب، قانون ده درصد دیه کامل را برای آن تعیین کرده است. تشخیص شکستگی و نوع آن برعهده پزشکی قانونی خواهد بود.
۷- دیه منقله؛ شکستگی نیازمند جابهجایی استخوان
منقله یکی از شدیدترین انواع جراحات سر و صورت است. در این نوع آسیب، شکستگی استخوان بهگونهای است که برای درمان، استخوان باید جابهجا یا جااندازی شود. به همین دلیل میزان دیه آن پانزده درصد دیه کامل انسان تعیین شده است.
۸- دیه مأمومه؛ دیه آسیب به پرده مغز
آسیب به پرده مغز از شدیدترین جراحات ناحیه سر محسوب میشود و قانون مجازات اسلامی برای آن احکام مشخصی در ماده ۷۰۹ پیشبینی کرده است. میزان دیه این آسیب به این بستگی دارد که جراحت فقط به پرده مغز برسد یا باعث پارگی آن نیز شود. اگر جراحت از استخوان جمجمه عبور کرده و به پرده یا کیسه مغز برسد، اما آن را پاره نکند، این جراحت مامومه نام دارد و دیه آن یکسوم دیه کامل انسان است. باتوجهبه اینکه دیه کامل انسان در سال ۱۴۰۵ برابر با ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان است، دیه جراحت مأمومه ۷۰۰ میلیون تومان خواهد بود.
۹- دیه دامغه؛ پارگی کیسه مغز
دامغه شدیدترین نوع جراحت سر در ماده ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی است. اگر شدت ضربه به سر به حدی باشد که علاوهبر رسیدن جراحت به پرده مغز، این پرده نیز دچار پارگی شود، جراحت از نوع دامغه است. در این حالت، مطابق ماده ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی، دیه مأمومه بهعلاوه ارش پارگی پرده مغز به مصدوم تعلق میگیرد. در صورتی که آسیب به پرده مغز باعث عوارضی مانند خونریزی مغزی، فلج، اختلالات عصبی، کاهش هوشیاری یا سایر آسیبهای دائمی شود، برای هریک از این صدمات نیز دیه یا ارش جداگانه تعیین میشود. از آنجا که قانون برای ارش مبلغ ثابتی تعیین نکرده است، تشخیص نوع جراحت و میزان خسارت قابل پرداخت در این پروندهها برعهده پزشکی قانونی است و دادگاه براساس گزارش این مرجع، میزان نهایی دیه را مشخص میکند. 
دیه خونریزی مغزی چقدر است؟
در قانون مجازات اسلامی، هیچ نوع دیهای با عنوان دیه خونریزی مغزی، دیه خونریزی مغزی بدون شکستگی استخوان جمجمه یا دیه ضربه مغزی و کما نیامده است. بهعنوان مثال دیه لخته خون در مغز یا دیه خونریزی اپیدورال مغزی میزان مشخصی در قانون مجازات اسلامی ندارد. پزشکی قانونی باتوجهبه شواهد موجود، آسیب واردشده به سر را با یکی از ۹ حالت جراحات سر و صورت در ماده ۷۰۹ مطابقت میدهد؛ بنابراین میزان دیه این آسیب باتوجهبه نظر پزشکی قانونی، محل خونریزی، شدت آسیب و آثار باقیمانده آن تعیین میشود. قاضی دادگاه با استناد به گزارشات پزشکی قانونی (براساس شدت، نوع و عمق آسیب) دیه و ارش را تعیین خواهد کرد.
دیه ضربه مغزی و کما
کما (اغما) بهخودیخود در قانون مجازات اسلامی دیه مستقل و ثابتی ندارد. در واقع، قانون برای خودِ «کما رفتن» مبلغ مشخصی تعیین نکرده است؛ بلکه میزان دیه براساس آسیب واردشده به سر یا مغز و آثار و عوارض ناشی از آن محاسبه میشود. اگر فرد در اثر تصادف، سقوط، ضربه به سر یا سایر حوادث دچار کما شود، ابتدا نوع جراحت مطابق مقررات قانون مجازات اسلامی بررسی میشود. سپس پزشکی قانونی وضعیت مصدوم را از نظر مدت کما، میزان آسیب مغزی، احتمال بهبودی و عوارض باقیمانده ارزیابی میکند. در صورتیکه پس از خروج از کما، فرد دچار عوارضی مانند اختلال در هوشیاری، کاهش تواناییهای ذهنی، فلج اندامها، اختلال تکلم، کاهش بینایی یا سایر ناتوانیهای دائمی شود، برای هریک از این آسیبها ممکن است دیه یا ارش جداگانه تعیین شود. چنانچه فرد پس از مدتی از کما خارج شود و هیچ عارضه دائمی برای او باقی نماند، فقط دیه یا ارش جراحات و صدمات واردشده به سر و مغز قابل مطالبه خواهد بود؛ اما اگر کما منجر به فوت مصدوم شود، موضوع از شمول دیه جراحات خارج شده و دیه فوت مطابق مقررات قانونی پرداخت میشود. بنابراین، مبلغ مشخصی با عنوان «دیه کما» در قانون وجود ندارد و میزان خسارت قابل پرداخت در هر پرونده، باتوجهبه نوع جراحت، مدت و آثار کما، نظریه پزشکی قانونی و رای دادگاه تعیین میشود. 
دیه ضربه به سر و کبودی براساس ماده ۷۱۴ قانون مجازات اسلامی
طبق ماده ۷۱۴ قانون مجازات اسلامی، دیه کبودی صورت معادل ۳ هزارم دیه کامل انسان است. باتوجهبه اینکه دیه کامل انسان در سال ۱۴۰۵ برابر با ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان است، دیه کبودی سر و صورت ۶ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان خواهد بود. البته اگر ضربه به سر علاوهبر ایجاد کبودی، باعث آسیبهای دیگری مانند خراش، خونریزی، شکستگی جمجمه، خونریزی مغزی یا آسیب به پرده مغز شود، برای هریک از این صدمات نیز مطابق قانون، دیه یا ارش جداگانه تعیین میشود.
دیه ضربه به سر و تورم براساس ماده ۷۱۵ قانون مجازات اسلامی
اگر ضربه به سر موجب ورم شود، براساس ماده ۷۱۵ قانون مجازات اسلامی، صدمهای که موجب تورم سر، صورت یا بدن شود، ارش خواهد داشت. اگر این ضربه علاوهبر تورم باعث تغییر رنگ در پوست (کبودی) شود، هر دو ارش و دیه کبودی و ورم سر محاسبه خواهد شد. میزان ارش در حالت تورم سر را قاضی دادگاه و براساس میزان آسیب واردشده طبق گزارش پزشکی قانونی تعیین خواهد کرد. 
انواع خونریزی و دیه خونریزی مغزی
ضربه واردشده به سر میتواند علاوهبر کبودی، تورم یا شکستگی، باعث ضربه مغزی شود. ضربه مغزی ضایعهای شدید است و میتواند شدت و ضعف متفاوتی داشته باشد. خونریزی مغزی یا درون جمجمهای که در اثر ضربه بوجود آمده است، باتوجهبه محل ضربه و پردههای درون جمجمهای به ۴ دسته زیر تقسیم میشود.
- هماتوم اپیدورال: خونریزی اپیدورال درست زیر جمجمه رخ میدهد. از دلایل اصلی این نوع خونریزی مغزی، ضربه مستقیم به سر است.
- خونریزی زیر عنکبوتیه یا ساب آراکنوئید: این نوع خونریزی در صورت ناهنجاری در شریان وریدی و در فضا زیر عنکبوتیکه مغز رخ میدهد. ریشه این نوع خونریزی مغزی را میتوان بیشتر در وراثت و سابقه خانوادگی یافت.
- هماتوم ساب دورال: خونریزی ساب دورال به نسبت خونریزی اپیدورال، مزمنتر است و درون لایه مننژی سخت شامه رخ میدهد. این خونریزی حتی ممکن است بر اثر حرکت سریع سر به جلو یا توقف ناگهانی سر هم رخ دهد.
- خونریزی داخل مغزی و داخل بطنی: اگر خونریزی در ماده مغزی رخ دهد، همراه با سکته مغزی خواهد بود.
با توجه به توضیحات بالا، میتوان دیه دیه خونریزی سخت شامه ای و دیه خونریزی عنکبوتیه مغزی را مطابق به ماده قانون ۷۰۹ دریافت کرد. 
پوشش و تعهدات بیمه شخص ثالث برای دیه خونریزی مغزی و ضربه مغزی
بیمه شخص ثالث هرگونه خسارات جانی وارده به شخص ثالث در حادثه رانندگی را جبران میکند. میزان پوشش مالی بیمه شخص ثالث، دیه یا ارش شخص ثالث آسیبدیده در حادثه رانندگی را براساس نوع صدمه و شدت آن پرداخت خواهد کرد؛ بنابراین این نوع بیمه، دیه خونریزی مغزی و ضربه به سر را هم جبران میکند. در نتیجه راننده مقصر میتواند از پوششهای این بیمه برای جبران خسارات واردشده به فرد آسیبدیده استفاده کند. با انتخاب و خرید بهترین بیمه شخص ثالث، در زمان حادثه اطمینان خاطر بیشتری خواهید داشت.
سوالات متداول
- دیه خونریزی مغزی چقدر است؟
در قانون مجازات اسلامی هیچ دیهای با عنوان دیه خونریزی مغزی نیامده است. در چنین شرایطی قاضی دادگاه با استناد به گزارشات پزشکی قانونی (بر اساس شدت، نوع و عمق آسیب) دیه و ارش را تعیین خواهد کرد
- دیه سر شکسته چقدر است؟
در صورت شکستگی جمجمه، علاوهبر آسیبهای واردشده مانند دیه بریدگی و خراش و غیره، دیه دیگری هم بر اساس شدت شکستگی دریافت خواهد شد.
- سقف تعهدات بیمه شخص ثالث برای ضربه مغزی چقدر است؟
سقف تعهدات بیمه شخص ثالث برای ضربه مغزی بستگی به نوع پوششهای دریافت شده توسط بیمهگذار دارد.
- آیا بیمه شخص ثالث دیه ضربه مغزی را پرداخت میکند؟
ضربه مغزی یک خسارت جانی است و طبق قانون، بیمهگر موظف به پرداخت غرامت خواهد بود.
- دیه ضربه به سر در تصادف چطور تعیین میشود؟
دیه ضربه به سر در تصادف باتوجهبه نوع آسیب و شدت و ضعف آن طبق گزارشات پزشکی قانونی و ماده ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی تعیین میشود.
- دیه بخیه سر در تصادف چقدر است؟
دیه بخیه سر باتوجهبه نوع جراحت و عمق آن، از یک صدم دیه کامل انسان (دیه حارصه) شروع و حداکثر تا یک سوم دیه کامل به همراه ارش در جراحت دامغه خواهد بود. نیوشا پابوسآخرین بهروزرسانی: 2 مرداد, 14050 زمان تقریبی مطالعه 9 دقیقهمنبع
